Prof. Dr. ABDULMECİT KANTARCI
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı ve
Türk Manyetik Rezonans Derneği Başkanı
Türkiye’deki yoğun klinik temponun akademik süreçleri zorlaştırdığı mevcut tabloda, Kuzey Avrupa örneklerinde uygulanan “korunmuş araştırma zamanı” modeli, verimliliği artıracak güçlü bir alternatif sunuyor. Sadece insan kaynağında değil, tıbbi cihaz yönetiminde de sürdürülebilirlik şart; MR teknolojilerinin ömrünü donanım güncellemeleriyle uzatan “döngüsel ekonomi” yaklaşımı, maliyetleri düşürürken çevresel yükü de azaltıyor. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı ve Türk Manyetik Rezonans Derneği Başkanı Prof. Dr. Abdulmecit Kantarcı; bu stratejik vizyonun detaylarını, radyolojide multidisipliner çalışma kültürünün gerekliliğini ve araştırmayı kolaylaştıran dijital altyapı önerilerini hospitalmanager ile paylaştı.
H.M: Türkiye’deki yoğun klinik iş yükü ve rutin radyolojik raporlama baskısı altında, hekimlerin nitelikli araştırmalara zaman ayırması zorlaşıyor. Akademik verimliliği artırmak adına “korunmuş araştırma zamanı” yaratılması veya teknolojik altyapının araştırmayı kolaylaştıracak şekilde düzenlenmesi konusunda önerileriniz nelerdir?
A.K: Türkiye’de klinisyenlerin iş yükü, OECD ortalamasının oldukça üzerinde. Böyle bir ortamda araştırma motivasyonunun düşmesi son derece doğal. Bu nedenle öncelikle “korunmuş araştırma zamanı”nın kurumsal bir politika hâline getirilmesi gerekiyor. Haftalık çalışma düzeninde, radyologların en az birkaç yarım günü doğrudan araştırmaya ayırması, klinik işleyişi aksatmadan sağlanabilir. Bu uygulama, Kuzey Avrupa ülkelerinde uzun süredir standart bir akademik gereklilik olarak sürdürülüyor.
İkinci olarak, araştırmayı kolaylaştıran teknolojik altyapı şart. Büyük veri analizi, otomatik raporlama, yapay zekâ destekli görüntü ön okuma sistemleri ve kurumsal PACS–RIS entegrasyonlarının güçlendirilmesi; araştırmacının veri setine daha hızlı ulaşmasını sağlar. Ayrıca etik kurul, veri erişimi ve proje yönetimi süreçlerinin dijitalleşmesi, bürokratik engelleri azaltarak genç araştırmacıların sürece daha aktif katılmasına imkân tanır.
H.M: Gelişmiş ülkelerde MR üniteleri radyologlar, MR fizikçileri ve mühendislerden oluşan entegre ekiplerce yönetiliyor. Türkiye’de de teknik ve klinik arasındaki bu duvarları yıkmak ve radyologlarla temel bilimcileri ortak projelerde buluşturmak için geliştirdiğiniz bir strateji veya çalışma grubu var mı?
A.K: Uluslararası örneklerde, görüntüleme merkezlerinin multidisipliner ekipler tarafından yönetilmesi, cihaz verimliliğini ve tanısal kaliteyi artıran güçlü bir model oluşturuyor. Türkiye’de bu kültür giderek gelişmekle birlikte hâlâ istenen olgunlukta değil. Üniversiteler ve araştırma merkezleri bünyesinde fizikçiler, biyomedikal mühendisleri ve radyologları bir araya getiren ortak Ar-Ge platformlarının yaygınlaştırılması kritik önem taşıyor.
Bu doğrultuda; MR sekans geliştirme, manyetik alan optimizasyonu, düşük alan MR çalışmaları, yapay zekâ tabanlı görüntü iyileştirme projeleri ve kuantitatif görüntüleme gibi alanlarda disiplinler arası çalışma grupları aktif biçimde teşvik ediliyor. Hedef, klinik ihtiyaçları temel bilim uzmanlığı ile birleştiren bir ekosistem oluşturarak uluslararası ölçekte rekabetçi araştırma çıktıları üretebilmektir.
H.M: Döngüsel ekonomi prensipleri gereği MR cihazlarının değişim sıklığını nasıl yönetmeliyiz? Bir MR cihazının ideal “teknolojik ömrü” sizce kaç yıl olmalı? Cihazı tamamen değiştirmek yerine donanım veya yazılım güncellemeleriyle ömrü uzatma stratejisine nasıl bakıyorsunuz?
A.K: Döngüsel ekonomi, sağlık teknolojilerinde giderek daha fazla önem kazanan bir yaklaşım. Bir MR cihazının fiziksel kullanım ömrü ile teknolojik ömrü farklı kavramlardır. Fiziksel ömür çoğu zaman 12–15 yıla kadar uzayabilirken teknolojik ömür, sekans yenilikleri, hız artırıcı yazılımlar, coil teknolojilerindeki gelişmeler ve yapay zekâ entegrasyonları nedeniyle genellikle 7–10 yıl arasında değişmektedir.
Tam cihaz değişimi, maliyet ve çevresel yük açısından artık ilk seçenek olmak zorunda değildir. Modern üreticiler, sistemin magnetini koruyup gradient, RF, coil ve yazılım platformlarını güncelleyerek cihazın performansını önemli ölçüde artırabilmektedir. Bu tür yükseltme çözümleri, karbon ayak izini azaltmakta ve bütçe açısından sürdürülebilir bir model sunmaktadır.
Bazı durumlarda, mevcut cihazın eski jenerasyon gradient sistemlerine sahip olması veya üretici desteği bitmiş bir platformda bulunması nedeniyle tam yenileme kaçınılmaz olabilir. Ancak genel yaklaşım, cihazın verimliliğini artıran modernizasyon yatırımlarını öncelemek ve teknolojik ömrü sürdürülebilir bir şekilde uzatmaktır.
Sonuç olarak, Türkiye’de araştırma kültürünü güçlendirmek, MR teknolojilerinin sürdürülebilir yönetimini sağlamak ve multidisipliner iş birliklerini yaygınlaştırmak; hem akademik üretkenliği hem de klinik kaliteyi artıracak stratejik adımlardır. Klinik yoğunluğun kaçınılmaz olduğu mevcut sağlık ekosisteminde, akılcı organizasyon modelleri ve teknoloji destekli çözümler, araştırmanın önündeki engelleri önemli ölçüde azaltacaktır.