Dr. SARPER TANLI
Kurucu
Diginova Health Solutions
Diginova Health Solutions’ın kurucusu Dr. Sarper Tanlı, sağlık sektöründeki yatırım ve finansman manzarasına dair derinlemesine bir bakış sunuyor. Bu röportaj, özel sermaye fonlarının artan ilgisinden, Türkiye’deki sağlık kuruluşlarının yurtdışı sermayesini çekme stratejilerine kadar bir dizi önemli konuyu kapsıyor. Dr. Tanlı, özellikle dijitalleşme ve yönetişimin, yatırımcılar için neden kritik önem taşıdığını vurgulayarak, sektörün geleceğine ışık tutuyor. Ayrıca, küçük ve orta ölçekli sağlık işletmelerinin finansal zorlukları aşmak için yenilikçi finansman modellerine yönelmeleri gerektiğinin altını çiziyor.
H.M: Dünyada Özel Sermaye Fonlarının özel sağlık kuruluşlarına olan ilgileri ne yönde gelişiyor, Türkiye’de bu tür iş birlikleri içine girecek özel sağlık kuruluşlarına neler önerirsiniz?
S.T: Dünya çapında hastane yatırımlarına yönelik ilgi şu anda birkaç temel veri ile şekilleniyor. İlk olarak, yaşlanan nüfus ve kronik hastalıkların artan prevalansı nedeniyle sağlık hizmetlerine yönelik talep artıyor ve bu da sağlık hizmeti veren tesislerin genişlemesine neden oluyor. Yatırımcılar arasında, yataklı kurumların yanı sıra ayaktan tedavi merkezlerine ve uzmanlık alanlarına odaklı hizmetlere yönelik ilgi de artıyor. Büyük sermaye fonları konsolidasyon yolu ile çok büyük değerler yaratmaya çalışıyorlar. Ek olarak, özellikle yapay zeka ve robotik teknolojilerdeki yeniliklerin sektörü yeniden şekillendirdiği biyofarma, medikal teknoloji ve sağlık bilişimi gibi alanlarda özel sermayenin sağlık hizmetlerine olan ilgisi daralan birkaç sene sonrasında tekrar güçlenmeye başlıyor.
Sağlık hizmetlerine yatırım yapan Özel Sermaye Fonları yatırım yapacakları kuruluşların dijital sağlık transformasyonunu ne kadar uyguladığını, ileri aşamada olmasa bile yönetim alt yapısının bu konudaki adaptasyon becerisini görmek istiyor. Türkiye’deki kuruluşlar başarılı bir şekilde yurtdışı sermayesini getirmek istiyorlarsa, bu yatırımcıların her zaman sorduğu soru yatırımlarını nasıl geri alacaklarının ön çalışması. Ayrıca dijitalleşme ve yönetişim alt yapılarının oluşturulması da yatırımcı için önem arz ediyor.
Dünyadaki Özel Sermaye Fonları arasında sadece sağlık hizmetleri gayrimenkulüne yatırım yapan uzmanlık fonları da var. Artan inşaat maliyetleri gibi zorluklara rağmen sağlık hizmetleri gayrimenkul piyasası, yüksek doluluk oranları ve tıbbi tesisler için artan kira fiyatlarıyla güçlü kalmayı sürdürüyor. Bu da aslında Türkiye’de örneğini çok görmediğimiz organize sağlık gayrimenkul odaklı yatırımlar için yabancı sermayenin ilgisini çekebilir.
H.M: Finansman zorluğu içinde olan küçük ve orta ölçekli sağlık işletmelerine hangi finansman modellerini önerirsiniz?
S.T: Sağlık sektöründe reelde bir büyüme görülürken sağlık işletmeleri, artan işletme maliyetleri, iş gücü sıkıntısı ve mevzuat değişiklikleri nedeniyle finansal baskılarla da karşı karşıya kalıyor. Bu durum, bazılarının finansal sürdürülebilirliği sağlamak için yeni finansman modelleri düşünmesini gerektiriyor. Tabii klasikleşmiş finansal kiralama, exim kredi modelleri de finansmanın nerede kullanılacağına bağlı olarak denenebilir.
Yabancı sermayenin Türkiye’ye girmesi ya da yerli sermayenin sağlık sektörüne giriş yapması için alternatif modeller de denenmeli. Genel olarak, sağlık tesislerine yönelik küresel yatırımdaki artış görünümü, Türkiye’de de güçlü talep ve teknolojilerle desteklenen kurumlar için iyi bir alternatif olabilir. Ancak Türkiye’de dönem dönem yaşanan yüksek kur dalgalanmaları orta büyüklükteki küresel yatırım şirketlerini hala endişelendiriyor. Küçük ve orta ölçekli işletmeler pay karşılığı finansman modelleri ile konsolidasyon modellerine dahil olarak hem finansal sağlığı yerine getirebilirler hem de kendi pay sahiplerinin varlık değerlerini artırabilirler. Daha büyük sağlık sistemleriyle iş birliği veya diğer hastanelerle birleşme, finansal stresi hafifletebilecek sermayeye, teknolojiye ve diğer kaynaklara erişim sağlayabilir. Bu ortaklıklar aynı zamanda küçük hastanelerin kendi başlarına başarmaya çalıştıkları hedeflere ulaşmayı ölçek ekonomileri sayesinde beraberinde getirebilir.
Bence yine de en iyi finansman modeli kendi yetkinlik ve etkinliğini artırarak öz finansman yaratmak. Mali sıkıntı içindeki hastaneler, hizmet odaklarını tam ölçekli hastaneler ile karşılaştırıldığında genellikle daha yüksek marjlara ve daha düşük maliyetlere sahip olan yüksek talep gören uzmanlıklara daraltmayı düşünmelidir. Küçük ve orta ölçekli hastaneler, bu stratejileri benimseyerek mali görünümlerini iyileştirebilir, hasta bakım kalitesini artırabilir ve potansiyel yatırımcılar veya ortaklar için daha çekici hale gelebilirler.
H.M: Dünyada özel sağlık kuruluşlarının halka arz (IPO) talepleri ne yönde gelişiyor, Türkiye’de halka arz düşünen sağlık kuruluşlarına neler önerirsiniz?
S.T: 2024 yılında hastane halka arz piyasası, makroekonomik belirsizlikler ve artan sermaye maliyetleri nedeniyle zorlu birkaç yılın ardından ölçülü bir toparlanma yaşıyor. Düşük faiz oranları ve daha elverişli bir ekonomik ortam gibi son gelişmelerin, 2025’e girerken sağlık sektöründe daha fazla halka arzı (IPO) teşvik etmesi bekleniyor. Birçok kuruluş da 2025 ikinci yarısından itibaren halka arza hazır hale gelmek için çalışma yapıyor. Bu yatırım aracında özellikle 2023’te dibi görmüş olduğumuzu ve yavaş bir ivme ile dipten çıkılmaya başlandığını düşünüyorum. Sağlık teknolojisi ve dijital sağlık gibi temel alanlar buna öncülük ediyor, özellikle yapay zeka ve biyoteknolojideki yeniliklerin sağladığı ivme çok önemli.
Halka arz düşünen hastaneler, yatırımcıların ilgisini çekmek ve başarılı bir halka arz için kendilerini konumlandırmalı. Bunu için de finansal istikrara, operasyonel verimliliğe ve teknolojik ilerlemeye odaklanmalıdır:
- Karlılık ve Verimliliğe Odaklanma: Yatırımcılar özellikle güçlü ve tutarlı mali performans sergileyen hastanelerle ilgileniyorlar. Teknolojinin benimsenmesi ve maliyet yönetimi yoluyla operasyon etkinliğini kolaylaştırmak ve kar marjlarını iyileştirmek çok önemli.
- Yönetişimi ve Uyumluluğu: Sağlam yönetişim yapılarının, şeffaflığın ve hem yerel hem de uluslararası düzenlemelere bağlılığın sağlanması yatırımcıların güvenini artıracaktır. Birçok kurumsal yatırımcı bir halka arz edilen hastaneye yatırım yapmadan önce bu hususları yakından inceler.
- Teknolojik Yenilikler: Yapay zeka, telesağlık ve diğer dijital sağlık yeniliklerine yapılan yatırımları öne çıkarmak, hastanenin rekabetçi bir pazarda öne çıkmasını sağlayabilir. Bu teknolojiler yalnızca hasta bakımını iyileştirmekle kalmıyor, aynı zamanda yatırımcıların ilgisini çeken verimliliği de artırıyor.
H.M: Türk yatırımcılarının son yıllarda artan yurtdışı sağlık yatırımları ile ilgili düşünceleriniz nelerdir? Onlara neler tavsiye edersiniz?
S.T: Diğer sektörlerde bilgi ve beceriyi yurtdışına ihraç etme işini çok uzun yıllardır yapabiliyorken sağlık sektöründeki yetkinlikleri yurtdışına çıkarmakta bence gecikmiş durumdayız. Ama yine de hızlı bir iş gücünü yetkinleştirme modeli bu yatırımların daha da artmasını sağlayabiliriz.
Bence Türkiye’deki hastaneler, personel seviyelerini optimize etmeye, satıcı sözleşmelerini yeniden müzakere etmeye ve kritik olmayan alanlarda israfı azaltmaya odaklanarak maliyet yapılarını kontrol etmekte oldukça başarılılar. Bu bilgi ve beceriyi yurtdışı yatırımlara taşıyabilecek, yurtdışında yaşama uyum sağlayabilecek, çok iyi yabancı dil konuşabilen, orta kademe yöneticiler yetiştirmek gerekiyor. Yurtdışı yatırımlarında o ülkedeki stratejik veya gerçek ortakları çok iyi araştırmak önemli.
Türk firmalarının yenilikçi ve farklılık yaratan yabancı firmalara yatırım yaparak onları da Türkiye pazarına getirebileceklerini de unutmayalım. Çünkü hem sermaye olarak hem de yetkinlik olarak bunu yapabilecek çok sayıda kurum ve yatırımcı var.