UFUK EREN
CEO
Volitan Global
Volitan Global CEO’su Ufuk Eren, Türk sağlık sektörünün yurtdışı yatırımlarındaki nabzını tutuyor. Uzun yıllara dayanan deneyimi ve derin sektör bilgisiyle Eren, bu röportajda Türk sağlık kuruluşlarının global pazardaki fırsatlarını ve zorluklarını değerlendiriyor. Özel yatırım fonlarından halka arzlara, KOBİ finansman modellerinden gelecek öngörülerine kadar sağlık sektörüne dair merak edilen birçok soruyu yanıtlayan Eren’in görüşleri, sektör profesyonelleri ve yatırımcılar için rehber niteliğinde.
H.M: Türk yatırımcılarının son yıllarda artan yurtdışı sağlık yatırımları ile ilgili düşünceleriniz nelerdir?
U.E: Türk yatırımcılarının yurtdışı sağlık yatırımlarının artışı, Türkiye’nin sağlık sektöründeki güçlü konumunun bir yansımasıdır. Türkiye, sağlık hizmetleri sunumu, ilaç ve tıbbi cihaz alanlarında bölgesinde önemli bir yere sahiptir. Özellikle sağlık hizmetleri alanında, hem özel hem kamu sektörü oldukça gelişmiştir. Bu güçlü altyapı, Türk sağlık sektörünün başarılarını yurtdışına taşıma ihtiyacı doğurmuştur. Ancak bu, yeni bir durum değildir. Aslında, sağlık hizmet sunumu alanındaki ilk yurtdışı yatırımlar 10-15 yıl önce başlamıştır. Örneğin, ilk adımlar Romanya ve diğer Balkan ülkelerinde teşhis merkezleri kurularak atılmıştır.
İlk büyük hastanecilik yatırımlarından biri, Acıbadem’in Kuzey Makedonya Üsküp’te Sistina Hastanesi ile yaptığı Acıbadem-Sistina Hastanesi %50-50 ortaklığıdır. Bu, sağlık hizmeti sunumu alanında Türk yatırımcılarının yurtdışına açılma sürecindeki ilk örneklerden biridir. Bugün geldiğimiz noktada ise, birçok Türk sağlık grubu, başta İngiltere, Hollanda, Romanya, Azerbaycan, Gürcistan gibi ülkelerde hastane zincirlerini genişletmiştir. Bu konuda en öne çıkan oyuncular arasında Acıbadem Sağlık Grubu, Memorial Sağlık Grubu, MLP Care ve Florence Nightingale Hastaneleri yer almaktadır. Aynı zamanda, Bozlu Holding bünyesindeki Neo Life, birçok ülkede faaliyet gösteren onkoloji alanında önemli bir teşhis ve tedavi merkezi olmuştur.
Son yıllarda Türk sağlık kuruluşlarının yurtdışındaki yatırımlarının hızlandığını gözlemliyoruz. Bunun bir nedeni, Türkiye’de sağlık hizmetleri için ödenen ücretlerin düşük kalması ve SUT fiyatlarının bu hastane zincirlerini yurtdışında büyümeye yöneltmesidir. Ancak, bu süreç istenilen hızda mı ilerliyor? Bence, daha hızlı olabilecekleri yerler var. Sağlık sektörü, ülkelerin regülasyonları, ödeme sistemleri ve dinamikleri nedeniyle daha temkinli hareket edilmesi gereken bir sektör. Yatırımcılar, genellikle o ülkedeki bir yerel uzmanla ortaklık yaparak, ilk adımlarını atmayı tercih ediyorlar.
İlaç sektörüne bakacak olursak, Türk ilaç şirketleri yıllardır Türki Cumhuriyetler ve Kuzey Afrika gibi bölgelerde üretim yapmaktadırlar. Bu alanda daha fazla yatırım yapılma potansiyeli olsa da, büyük bir sıçrama beklemiyorum. Türkiye’de üretim yapıp bu ülkelere satış yapma eğilimi daha baskın.
Tıbbi cihaz alanında ise Türk yatırımcıların yurtdışında fabrika kurma gibi bir yönelimi şu ana kadar pek görülmedi. Ancak, büyük oyuncuların bu alana girmesi, özellikle Koç Holding gibi grupların tıbbi cihaz alanında yatırım yapmaya başlaması, dikkat çekici bir gelişme oldu. Türkiye, pandemi döneminde tıbbi cihaz üretiminde ciddi bir kas gücü kazandı ve bu yetkinliği yurtdışına taşımaya yönelik adımların atılmasını bekliyorum.
Sonuç olarak, sağlık hizmetleri alanı yurtdışında yatırım yapma konusunda en önde giderken, ilaç ve tıbbi cihaz sektörü daha temkinli bir şekilde bu süreci takip ediyor. Önümüzdeki yıllarda, Türk sağlık yatırımcılarının yurtdışındaki yetkinliklerini daha da artırarak bu alanda büyümelerini bekliyoruz.
H.M: Özel sağlık kuruluşlarının Özel Yatırım Fonları ile kurdukları iş birlikleri hakkında neler söylemek istersiniz?
U.E: Türkiye’de özel sağlık kuruluşları ile özel yatırım fonları arasındaki iş birlikleri, sağlık sektörünün gelişimine ciddi katkılar sağlamış durumda. Özellikle sağlık sektöründe büyük ölçekli yatırımlar yapmak isteyen kuruluşlar, bu fonlarla ortaklıklar kurarak büyüme hedeflerini hızlandırabiliyorlar. İlk örnekler arasında Acıbadem, Memorial ve Medical Park gibi büyük sağlık zincirlerinin yer aldığını görüyoruz. Bu kuruluşlar, büyümek için sermaye ihtiyaçlarını karşılamak adına özel yatırım fonlarıyla iş birliğine gitmiş ve bu sayede hızlı bir şekilde genişleme sağlamışlardır.
Özel yatırım fonları, sağlık sektöründeki büyüme potansiyelini fark etmiş ve bu alana yatırım yapmaya istekli olmuştur. Özellikle sağlık hizmetleri, tıbbi cihazlar ve ilaç sektörlerinde büyüme fırsatları oldukça fazladır. Fonlar, genellikle sermaye sağlayarak şirketlerin büyümesine katkıda bulunur ve daha sonra bu yatırımlardan getiri elde etmek amacıyla çıkış stratejileri geliştirirler. Bu süreçte, fonlar sadece sermaye sağlamakla kalmaz, aynı zamanda yönetimsel ve stratejik destek de sunar. Bu da şirketlerin kurumsal yapılarını güçlendirmelerine, finansal disiplini sağlamalarına ve daha rekabetçi hale gelmelerine yardımcı olur.
Bu tür iş birlikleri, Türk sağlık sektörünün uluslararası pazarlarda da rekabet edebilir hale gelmesini sağlamıştır. Örneğin, Acıbadem Sağlık Grubu’nun Malezya-Japon ortaklığı IHH ile gerçekleştirdiği ortaklık, grubun yurtdışında daha etkin bir rol almasını sağlamıştır. Bu tür ortaklıklar, sermaye birikimini artırmanın yanı sıra, know-how transferine ve yönetimsel deneyimlerin paylaşılmasına da olanak tanır. Özellikle sağlık sektörü gibi yüksek regülasyonlu bir alanda, bu tür stratejik iş birlikleri şirketlerin risklerini minimize etmelerine ve büyüme fırsatlarını daha etkin bir şekilde değerlendirmelerine imkan tanır.
H.M: Özel sağlık sektöründe önümüzdeki dönem halka arz ilgisi bekliyor musunuz?
U.E: Türkiye’de özel sağlık sektöründe halka arz eğiliminin önümüzdeki dönemde de devam edeceğini düşünüyorum. Son yıllarda sağlık sektöründeki büyüme ve gelişmeler, birçok özel sağlık kuruluşunu halka arz yoluyla sermaye piyasalarına açılmaya yönlendirdi. Özellikle tıbbi cihazlar, ilaç ve sağlık hizmet sunumu alanlarında faaliyet gösteren şirketlerin, halka arzı bir finansman aracı olarak gördüğünü söyleyebiliriz. Halka arz sayesinde, bu kuruluşlar hem büyüme stratejilerini finanse edebiliyor hem de sermaye piyasalarındaki şeffaflık ve denetim süreçlerinden geçerek kurumsal yapıları güçlendiriyorlar.
Bu alandaki en büyük halka arzlardan biri Medical Park’ın iştiraki olan MLP Sağlık Hizmetleri’nin Borsa İstanbul’da halka arz edilmesidir. Bu halka arz, sektördeki diğer oyuncular için de cesaret verici bir örnek olmuştur. Aynı zamanda ilaç sektöründe faaliyet gösteren firmaların da önümüzdeki dönemde halka arz için hazırlık yaptığını biliyoruz. Halka arz süreci, sadece sermaye artırmak için değil, aynı zamanda marka bilinirliğini artırmak ve kurumsal yapıyı güçlendirmek için de stratejik bir adım olarak değerlendiriliyor.
Ancak, halka arz her zaman ideal bir seçenek olmayabilir. Şirketlerin, halka arz sürecine girmeden önce, bu sürecin getirdiği maliyetleri ve sorumlulukları iyi değerlendirmeleri gerekiyor. Halka açık bir şirket olmak, finansal raporlama standartlarına uyum sağlamayı ve düzenleyici kurumların denetimine tabi olmayı gerektirir. Bu nedenle, şirketlerin bu sürece iyi hazırlanmaları ve stratejik planlarını uzun vadeli bir perspektifle oluşturmaları önemlidir. Şu anda, sermaye piyasalarındaki olumlu hava ve yatırımcı ilgisi göz önüne alındığında, sağlık sektöründe halka arzların devam edeceğini öngörüyorum.
H.M: Finansman zorluğu içinde olan küçük ve orta ölçekli sağlık işletmelerine hangi finansman modellerini önerirsiniz?
U.E: Küçük ve orta ölçekli sağlık işletmeleri için birkaç finansman modeli öne çıkıyor. İlk olarak, uluslararası finans kuruluşları, özellikle büyük şirketler için uygun seçenekler sunuyor. Örneğin, bir Dünya Bankası kuruluşu olan IFC (Uluslararası Finans Kurumu), genellikle 100 milyon dolar ve üzeri değerlemeye sahip şirketlerle ilgileniyor ve Türkiye’yi sağlık sektörü açısından bölgesel bir merkez olarak görüyor. Bu tür kuruluşlar, büyük çaplı yatırımlarda tercih edilebilir.
İkinci olarak, özel yatırım fonları, daha küçük ve orta ölçekli işletmelere finansman sağlamak için uygun bir seçenek olabilir. Ancak bu fonlar, yatırımları öncesinde ciddi bir finansal disiplin gerektirir ve şirketlerin bu yapıya uyum sağlaması önemlidir.
Üçüncü olarak, halka arz, özellikle orta ölçekli firmalar için cazip bir finansman modeli olarak öne çıkıyor. Şu dönemde halka arzın cazibesi devam etmekte, dolayısıyla bu model değerlendirilmelidir.
Son olarak, teşvikler ve banka kredileri de incelenmesi gereken alternatifler arasında yer alıyor. Ancak, şu anda kredi bulmak zorlaştığından, işletmelerin öncelikle finansal yapılarını güçlendirmeleri ve kendilerini özel yatırım fonları veya halka arz gibi finansman modellerine hazırlamaları önemlidir.
Bu dönemde şirketlerin finansal disiplinlerini güçlendirerek, orta-uzun vadeli stratejiler geliştirip uygulamaları gerektiğini düşünüyorum.